μία χώρα
για όλους

#vazoumemprosta #Kaminis_enonei
Νίκη Αξιών Γιώργος Καμίνης

Ένας καινούριος κόσμος

Την τελευταία δεκαετία ο κόσμος μας έχει εισέλθει σε μία νέα εποχή. Η τεχνολογία διεκδικεί τα σκήπτρα από την οικονομία και η πολιτική δυσκολεύεται να προσαρμοστεί, πόσο μάλλον να δώσει τις ιδεολογικές κατευθύνσεις προς όφελος του πολίτη. Τα χαρακτηριστικά που διαχωρίζουν τη νέα εποχή της πληροφορίας και των καινοτόμων τεχνολογιών από τη βιομηχανική εποχή δημιουργούν καινούρια κοινωνικά αιτήματα που δεν έχουν βρει απαντήσεις.

Οι πολιτικές προκλήσεις που φέρνει η νέα εποχή είναι πολλές: αύξηση των οικονομικών και κοινωνικών ανισοτήτων, σώρευση του πλούτου στα χέρια των λίγων, ανάδυση νέων οικονομικών κέντρων, αλματώδης αύξηση της δυνατότητας μετακίνησης προσώπων/ κεφαλαίων και υπερεθνική διάσταση προβλημάτων όπως το μεταναστευτικό και το ζήτημα της κλιματικής αλλαγής.

Δύο είναι οι λέξεις-κλειδιά που θα παίξουν ρόλο στη νέα εποχή: οι νέες δυνατότητες και οι νέες ανισότητες.

Οι δυνατότητες αφορούν σε όλους τους τομείς της ζωής μας: τη γνώση, την υγεία, την εκπαίδευση, την εργασία, την επικοινωνία, σχεδόν κάθε πτυχή κι επιλογή του ανθρωπίνου βίου. Αρκεί να σκεφτεί κανείς πόσες χιλιάδες δυνατότητες έχει ένα παιδί που γεννιέται σήμερα σε σχέση με τις αντίστοιχες που είχαν οι γονείς ή οι παππούδες του.

Η συλλογική ευφυΐα της κοινωνίας των πολιτών

Η μετάβαση σε μία νέα πολιτική περίοδο δεν είναι μονάχα συνάρτηση της ελεύθερης διακίνησης προσώπων, αγαθών και κεφαλαίων· είναι απόρροια των συνάψεων που δημιουργούνται από τη συνάντηση των χιλιάδων ιδεών.

Τα τείχη που πέφτουν στο όνομα ενός ανοιχτού διασυνδεδεμένου κόσμου είναι αυτά που κρατούσαν μέχρι πρότινος τη συλλογική ευφυΐα υπό περιορισμό.

Η κοινωνία των πολιτών και οι κοινότητες δεσπόζουν στο τοπίο αυτού του καινούριου κόσμου και ανοίγουν νέα πεδία συνεργασιών. Η δημιουργία τοπικών, εθνικών και υπερεθνικών κοινοτήτων διαμέσου της τεχνολογίας, αίρει κάθε γεωγραφικό εμπόδιο, ενώνει ανθρώπους, μυαλά, ιδέες και εξελίσσει εκθετικά τη γνώση και την επιστήμη. Οι νέες συλλογικότητες επανέρχονται στο επίκεντρο των κοινωνιών και είναι αυτές που θα συνεργαστούν και θα δώσουν λύσεις, θα εφεύρουν νέες θεραπείες, θα προβούν σε νέες ανακαλύψεις, θα οδηγήσουν την ανθρωπότητα σε ένα τεράστιο άλμα προς τα εμπρός.

Η μετάβαση στον νέο κόσμο: προκλήσεις για μια προοδευτική πολιτική σήμερα

Σ’ αυτόν τον νέο κόσμο, η διεύρυνση των ανισοτήτων και η διαχείριση των παραγόμενων νέων δυνατοτήτων με όρους ισότητας, κοινωνικής δικαιοσύνης και περιβαλλοντολογικής μέριμνας, είναι οι καινούριες μεγάλες προκλήσεις για την προοδευτική πολιτική. Γιατί η προοδευτική στάση απορρέει από την βαθιά πίστη ότι το μέλλον μπορεί να είναι καλύτερο από το παρόν.

Προοδευτική πολιτική είναι η πεποίθηση πως τα πράγματα δεν είναι δοσμένα απ’ την ανθρώπινη φύση, αλλά μπορούν να αλλάξουν, με βούληση, σχέδιο κι επιμονή.

Αυτή είναι η δική μας ιστορική κληρονομιά, από τις αρχαιοελληνικές ρίζες της δημοκρατίας έως τον διαφωτισμό και την Γαλλική επανάσταση.

Ζούμε τη μετάβαση σε αυτόν το νέο κόσμο. Η κατεύθυνση δεν είναι δεδομένη, η πορεία δεν είναι γραμμική. Το διεθνές πλαίσιο γίνεται ολοένα και πιο ασταθές. Ζήσαμε την τελευταία δεκαετία μια παγκόσμια οικονομική κρίση, την συθέμελη κρίση της Ευρωπαϊκής Ένωσης και της ευρωζώνης. Αναδεικνύονται νέοι αυταρχισμοί, και επικίνδυνοι εθνικοί αναχρονισμοί: από την τρομοκρατία έως την απειλή των πυρηνικών και τις μετακινήσεις πληθυσμών, οι διεθνείς αδυναμίες διαχείρισης της πορείας στο μέλλον αποσταθεροποιούν τα εθνικά, αλλά ακόμη και τα υπερεθνικά σχέδια για την δημοκρατία και την ευημερία των πολιτών. Η μέχρι πρότινος κεκτημένη ασφάλεια που απολάμβανε ο δυτικός κόσμος γίνεται πρωταρχικό αίτημα ακόμη και έναντι των ατομικών δικαιωμάτων. Η κρίση της πολιτικής δεν είναι ελληνική, είναι παγκόσμια και η ανάγκη να κατανοήσουμε τον κόσμο που ζούμε με νέους τρόπους γίνεται επιτακτικό αίτημα επιβίωσης.

Η Ελλάδα

Οι επιπτώσεις της παγκόσμιας αποσταθεροποίησης στην Ελλάδα ήταν δραματικές και μας έχουν στερήσει σχεδόν τη δυνατότητα να κατανοήσουμε σύγχρονα και να αντιδράσουμε έγκαιρα και αποτελεσματικά για την αντιμετώπισή της. Η χώρα υφίσταται συνέπειες, σαν καθηλωμένη στο χθες, δεν αντιδρά, δεν προτείνει, δεν σχεδιάζει.

Μετά από οκτώ χρόνια καταστροφικής κρίσης, εκατομμύρια συμπολίτες μας βιώνουν μια διαρκή ματαίωση των σχεδίων ζωής τους.

Χιλιάδες νέοι άνθρωποι φεύγουν για το εξωτερικό χωρίς ορατή προοπτική επανόδου. Όσοι νέοι δεν έχουν αυτήν τη δυνατότητα και τεθούν εκτός αγοράς εργασίας, οδηγούνται στο οικονομικό αλλά και στο κοινωνικό περιθώριο.

Εμπιστοσύνη

Θεσμοί όπως τα κόμματα, τα συνδικάτα, τα πανεπιστήμια, η δικαιοσύνη, έχουν απολέσει την αξιοπιστία τους και την εμπιστοσύνη των πολιτών. Όλο και περισσότεροι απέχουν από το δημόσιο χώρο και οδηγούνται «εκτός των τειχών» η δημοκρατία μας τραυματίζεται διαρκώς.

Οι εξελίξεις αυτές δεν ήταν τυχαίες. Το πολιτικό σύστημα λειτούργησε πελατειακά εις βάρος των αδυνάμων, των φτωχότερων αλλά και όσων προσπάθησαν να ασκήσουν υγιή δραστηριότητα ως επιχειρηματίες, έμποροι, αγρότες ή στελέχη, προκειμένου να κρατήσει ανέπαφα όλα τα κλειστά πολιτικά συστήματα εξουσίας και οικονομίας. Η μυωπική αυτή στάση δεν του επέτρεψε να αντιδράσει έγκαιρα στη διεθνή κρίση του 2008. Στη συνέχεια, οι πολιτικές και οικονομικές ελίτ κατάφεραν να επιπλεύσουν σε μια χρεωκοπημένη χώρα, αναπαράγοντας, με άλλα ονόματα, δομές ισχύος και συντηρώντας τα συμφέροντα. Η παιδεία υποβαθμίστηκε και κατ᾽ επέκταση η κοινωνική κινητικότητα εκμηδενίστηκε και μαζί της η κοινωνική και διαγενεακή δικαιοσύνη.

Κρίση και διάβρωση

Η Ελλάδα είναι η μόνη ευρωπαϊκή χώρα που δεν έχει καταφέρει να βγει από την κρίση. Γιατί είναι η μόνη χώρα που δεν διέγνωσε την κρίση και την απέδωσε σε λάθος αίτια, αφήνοντας τη δημοκρατία και τους θεσμούς της να διαβρωθούν από το μίσος και τη δημαγωγία που καλλιέργησε μεγάλο μέρος του πολιτικού συστήματος. Οι ελάχιστοι πολιτικοί που αντιστάθηκαν, απομονώθηκαν και στοχοποιήθηκαν.

Αντί να προχωρήσουμε σε μια ειλικρινή άσκηση εθνικής αυτογνωσίας και να στοχαστούμε πάνω σε προβληματικές νοοτροπίες, αφήσαμε τα δημόσια αγαθά να απαξιωθούν, τις ανισότητες και τη φτώχεια να οξυνθούν. Τα αυτόματα αντανακλαστικά του απομονωτισμού, του φόβου και της ανόρθωσης νέων διαχωριστικών τειχών εντός της κοινωνίας μας, επιμένουν να μας γυρίζουν στο χθες.

Άλμα στο μέλλον

Αυτή η συγκυρία όμως, προσφέρει παράλληλα και μια μεγάλη ευκαιρία στη χώρα μας, για να επιχειρήσει το άλμα προς το μέλλον. Για να γίνει αυτό, πρέπει να υπερβούμε τα πολιτικά διλήμματα που ανήκουν στο παρελθόν. Τα συμβατικά ζεύγη δημοσίου-ιδιωτικού ή μεγάλου-μικρού κράτους δεν απαντούν αποτελεσματικά στα σύνθετα δεδομένα του καινούριου κόσμου. Τα συγκυριακά, μη πολιτικά διλήμματα «μνημόνιο-αντιμνημόνιο», «μεταρρυθμισμός-λαϊκισμός» ή «παλιό-νέο» με αποκλειστικά ηλικιακά κριτήρια, αποκαλύπτουν την ανεπάρκεια του χθεσινού ιδεολογικού οπλοστασίου.

Υπέρβαση

Είναι όλα διλήμματα τα οποία καλούμαστε να υπερβούμε, επαναφέροντας την πραγματική πολιτική στο επίκεντρο. Μια πολιτική που πηγαίνει πέρα από την απλή διαχείριση της αναγκαιότητας. Που γίνεται πραγματική γιατί χτίζει δεσμούς εμπιστοσύνης με τους πολίτες, μέσα από θεσμούς ανοιχτής δημοκρατίας και αναπτύσσει πολιτικές με δικαιοσύνη, διαφάνεια, αποτελεσματική κατανομή φόρων και δημοσίων εσόδων με γνώμονα τις ανάγκες των πολιτών.

Αυτό που απαιτεί η εποχή είναι

ένα νέο πολιτικό προοδευτικό σχέδιο που θα νοηματοδοτεί εκ νέου τη δημοκρατία,

αναζωογονώντας τις έννοιες της ελευθερίας, της ισότητας, και της κοινωνικής δικαιοσύνης. Το πολιτικό αυτό σχέδιο θα πρέπει να είναι αντικείμενο δικής μας επεξεργασίας και να ανταποκρίνεται στα ιδιαίτερα ιστορικά και θεσμικά χαρακτηριστικά της χώρας μας. Εμείς θα βρούμε μόνοι μας τον δρόμο για την έξοδο από την κρίση.

Προοπτική και ευημερία

Η εμβάθυνση της δημοκρατίας και το άνοιγμα των πολιτικών και οικονομικών θεσμών της χώρας είναι αυτά που μπορούν να φέρουν προοπτική και ευημερία για όλους. Απαιτείται η ριζοσπαστική επαναθεμελίωση του κράτους και η σύγκρουση άνευ όρων με τα κλειστά πολιτικά και οικονομικά συστήματα.

Αυτή είναι η πολιτική πρόταση που μπορεί να δημιουργήσει τις πραγματικές προϋποθέσεις επανένταξης των αποκλεισμένων, των ανθρώπων «εκτός των τειχών».

Το άνοιγμα των δομών, των δεδομένων και των θεσμών θα γκρεμίσει τα τείχη της συναλλαγής και θα ενισχύσει την αξιοκρατία, τη δικαιοσύνη και τη διαφάνεια. Η συμμετοχή μπορεί να δώσει ξανά νόημα και δύναμη στη δημοκρατία έναντι των εχθρών της .

Οι ανοιχτές κοινωνίες

Οι ανοιχτές κοινωνίες της γνώσης, της επιστήμης, της πίστης στον άνθρωπο και τις δυνατότητές του, μπορούν να νικήσουν τις κλειστές, ξενοφοβικές, συνωμοσιολογικές κοινωνίες.

Έναντι της ελεύθερης ή της κλειστής οικονομίας, προτάσσουμε την ανοιχτή οικονομία, η οποία μπορεί να διαμορφώσει το πλαίσιο για τη συμπερίληψη και τη συμμετοχή στην κοινωνική και οικονομική ζωή όλων των πολιτών.

Ανοιχτή οικονομία είναι αυτή που δεν αφήνει κανέναν πίσω και απελευθερώνει τις δημιουργικές και παραγωγικές δυνάμεις ενάντια στα ολιγοπώλια και τις σχέσεις εξάρτησης.

Μια οικονομία που λειτουργεί με κανόνες που εφαρμόζονται για όλους και που προτάσσει το ρυθμιστικό, εποπτικό -και όπου χρειάζεται επενδυτικό- ρόλο του κράτους. Μια οικονομία που δεν είναι ούτε κρατικιστική, ούτε ασύδοτη, αλλά μια πραγματικά ελεύθερη οικονομία που παράγει προϊόντα και υπηρεσίες υψηλής ποιότητας και τα αμείβει αντίστοιχα γιατί στηρίζεται στην αυθεντική παραγωγική της ικανότητα. Μια οικονομία που δίνει ευκαιρίες σε όλους.

Και μία ανοιχτή παιδεία που μειώνει τις ανισότητες γιατί αυξάνει την πρόσβαση στη γνώση και βοηθάει στην κατανόηση του νέου κόσμου.

Μια προοδευτική πολιτική με αριστερό πρόσημο

Κάθε προοδευτική πολιτική οφείλει να έχει σαφές αριστερό πολιτικό πρόσημο. Θεωρώ απαραίτητη την ενδυνάμωση του κοινωνικού κράτους και τη στήριξη των ασθενέστερων συμπολιτών μας, κάτι που έχω κάνει καθημερινά πράξη κατά τη θητεία μου στο δήμο της Αθήνας. Γίνεται! Παρά το αυστηρό δημοσιονομικό πλαίσιο, παρά τις δεσμεύσεις της χώρας έναντι των δανειστών.

Θέλω να εκφράσω όλους εκείνους τους συμπολίτες μας που βρίσκονται στο περιθώριο, που ζουν «εκτός των τειχών».

Και η επανένταξή τους συνιστά προϋπόθεση για να οικοδομήσουμε μια νέα, συνεκτική κοινωνία. Είναι πρωτίστως χρέος μας απέναντι στην ίδια τη δημοκρατία. Είναι, εν τέλει, θεμελιώδες ζήτημα δικών μας αξιών.

Η Ευρώπη

Αλλά η επανένταξη αφορά και την ίδια τη χώρα μας σε σχέση με την Ευρώπη. Μεγάλη μερίδα του πολιτικού προσωπικού τροφοδότησε το μίσος κατά της Ευρώπης, επιφυλάσσοντας όμως στην πράξη για τη χώρα μας τον ρόλο του επαίτη. Ως ευρωπαίοι πολίτες οφείλουμε να ανακτήσουμε τον λόγο μας στο ευρωπαϊκό γίγνεσθαι και να συνδιαμορφώσουμε τις εξελίξεις. Είμαστε λαός υπερήφανος και πρέπει να διεκδικήσουμε εκ νέου σχέσεις ισοτιμίας στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Αυτό όμως πρέπει να γίνει με το παράδειγμά μας, με την εργασία μας, με τον κόπο μας. Ο ελληνικός λαός, με τις οικονομικές θυσίες των τελευταίων ετών αλλά και την αντιμετώπιση του προσφυγικού, έχει κερδίσει τον βαθύ σεβασμό των ευρωπαίων πολιτών.

Άλλωστε ούτε η Ευρωπαϊκή Ένωση είναι ένα στατικό μέγεθος ο προοδευτικός χαρακτήρας του πιο σημαντικού υπερεθνικού ειρηνικού εγχειρήματος μετά τη φρίκη του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου δεν είναι δεδομένος, αλλά απαιτεί διαρκή και σθεναρό αγώνα. Σ’ αυτόν τον αγώνα για μια προοδευτική Ευρώπη, η Ελλάδα πρέπει να είναι στην πρώτη γραμμή.

«Πόλεις αλληλεγγύης»

Σε αυτό το ευρωπαϊκό σχέδιο, ο ρόλος των μεγάλων πόλεων και μητροπολιτικών κέντρων θα είναι, θα πρέπει να γίνει, σημαντικός.

Οι μεγαλουπόλεις είναι οι πύλες του ανοιχτού κόσμου. Εκεί όπου ο νέος κόσμος δημιουργείται, συγκρούεται, καινοτομεί.

Στο ευρωπαϊκό δίκτυο «Πόλεις αλληλεγγύης», που δημιουργήθηκε με δική μας πρωτοβουλία, η Βαρκελώνη, η Μαδρίτη και πολλές άλλες πόλεις ζήτησαν οι ίδιες τη μετεγκατάσταση και φιλοξενία προσφύγων από την Αθήνα. Τέτοια ευρωπαϊκά δίκτυα πόλεων, για την αλληλεγγύη και την αλληλοβοήθεια, ανταλλάσσουν γνώση, εμπειρία, συνδρομή στην ανάγκη του άλλου. Όπως το έκαναν για μας με τους πρόσφυγες. Όπως το έκαναν πρόσφατα για την πετρελαιοκηλίδα στον Σαρωνικό. Όπως το κάνουμε εμείς, που σε πολλές πρωτεύουσες της Ευρώπης, μεταφέρουμε την δική μας καινοτομία, το ΣυνΑθηνά, τη μέθοδο δικτύωσης και θεσμικής ανάδειξης της κοινωνίας πολιτών. Αυτή την Ευρώπη θέλουμε.

Σε αυτή την Ευρώπη μετέχουμε, αυτήν θέλουμε να χτίσουμε, εκεί να πρωτοστατήσουμε.